Πέμπτη, 28 Ιανουαρίου 2021

Η ΜΑΖΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΒΑΖΕΙ ΦΡΕΝΟ ΣΤΟΝ ΑΥΤΑΡΧΙΣΜΟ

Ένα χρόνο μετά την επιβολή περιοριστικών μέτρων στην Ελλάδα με διακηρυγμένο στόχο την ανάσχεση της διασποράς του νέου κορωνοϊού, η κοινωνία και η οικονομία δοκιμάζονται και γονατίζουν.

Η σκοπιμότητα και η συνέχεια των μέτρων δεν είναι καθόλου προφανείς. Η νομιμοποίηση έχει πλέον καταντήσει από ανύπαρκτη έως προσχηματική, οι φυσικές και ψυχικές αντοχές των πολιτών εξαντλούνται.

Την τεταμένη ατμόσφαιρα επιτείνουν το κακό παράδειγμα των ίδιων των αξιωματούχων της κυβέρνησης κατά την τήρηση των μέτρων που οι ίδιοι αποφασίζουν και επιβάλλουν, όπως επίσης και η όλο και εντεινόμενη αίσθηση πως η υγειονομική κρίση αξιοποιείται ως ευκαιρία για την περικοπή και περιστολή δικαιωμάτων και κατακτήσεων που πάντα θεωρούνταν βάρος από τη συγκεκριμένη κυβερνητική παράταξη με τη συγκεκριμένη ιδεολογία.

Κορυφαία στιγμή στις μέχρι τώρα αντιδράσεις η μαζική αντίδραση του φοιτητικού, κυρίως, πληθυσμού στο κέντρο της Αθήνας σήμερα, 28 Ιανουαρίου 2021, εν όψει της προώθησης ενός άκρως αυταρχικού νομοσχεδίου για την καθιέρωση μιας πανεπιστημιακής Αστυνομίας, η οποία: α. στερεί από την παιδεία και την κοινωνία, που επί δεκαετίες πάσχουν από υποχρηματοδότηση, κονδύλια που θα μπορούσαν να έχουν έναν ρόλο αναζωογονητικό, β. είναι σχεδόν βέβαιο ότι αντί να οδηγήσει στην περιπόθητη τάξη κι ασφάλεια στα Πανεπιστήμια, στην πράξη θα δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα βίαιων συγκρούσεων από αυτά που υποτίθεται ότι θα έλυνε, αφού για την αντιμετώπιση των όποιων κρουσμάτων παραβατικότητας υπάρχει ήδη επαρκές νομικό πλαίσιο, ενώ από την άλλη οι αστυνομικοί θα είναι επιρρεπείς σε αυταρχικές συμπεριφορές, ιδίως επειδή θα αισθάνονται υπεράνω παντός ελέγχου, καθώς δεν θα υπάγονται στη δικαιοδοσία των πανεπιστημιακών αρχών.

Ο σχεδιασμός της κυβέρνησης συναντά ισχυρά εμπόδια. Σκέψεις για την αποτροπή των αντιδράσεων δια του προληπτικού εκφοβισμού και της ανεξέλεγκτης καταστολής εγκαταλείφθηκαν εν τη γενέσει, μπροστά στη μαζικότητα της σημερινής συγκέντρωσης και πορείας. Ο αγώνας για την αποτροπή του αυταρχισμού και την ακύρωση μέτρων δικτατορικού χαρακτήρα έχει, βέβαια, ακόμη πολύ δρόμο να διανύσει.

Παρασκευή, 25 Δεκεμβρίου 2020

ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΟΝ ΚΑΙΡΟ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΕΝ ΕΤΕΙ 2020

Είναι απαράδεκτο να χάνει τη θέση εργασίας του ραδιοφωνικός παραγωγός ο οποίος δεν έκανε τίποτε άλλο παρά να αναφέρει δημόσια τα προβλήματα λειτουργίας της Ελληνικής Αστυνομίας και συμπεριφοράς των αστυνομικών που όλοι γνωρίζουμε, τουλάχιστον όσοι δεν εθελοτυφλούμε.

Η απόλυση του ραδιοφωνικού παραγωγού έγινε κατόπιν υποδείξεως της τοπικής Ένωσης Αστυνομικών της Λάρισας και το σκεπτικό των υπευθύνων του δημοτικού ραδιοφώνου δεν τους τιμά καθόλου.

"Ο εν λόγω μουσικός παραγωγός ως εθελοντής συνεργάτης του Δημοτικού Ραδιοφώνου Λάρισας ανέλαβε εδώ και έναν χρόνο εκπομπή με μουσικές επιλογές. Ο ίδιος επέλεξε να καταχραστεί της φιλοξενίας, μετατρέποντάς τη αυθαίρετα σε εκπομπή πολιτικού σχολιασμού και μάλιστα αξιοποιώντας το μικρόφωνο ενός δημόσιου μέσου, για έναν μονόλογο προβολής των προσωπικών του απόψεων για την Ελληνική Αστυνομία. Κατόπιν αυτών, από αυτή τη στιγμή, καταδικάζοντας την ενέργειά του, θέτουμε αυτόν εκτός του δυναμικού των συνεργατών του Δημοτικού Ραδιοφώνου".

Είναι προφανές ότι επιδιώκουν μια χώρα με καταθλιπτική και διατεταγμένη ομοφωνία, μια χώρα που δεν θα θυμίζει και πολύ μια ζωντανή δημοκρατική κοινωνία, σαν κι αυτή που θεωρούσαμε αυτονόητο πως έχουμε πια κατακτήσει στο πλαίσιο της Ενωμένης Ευρώπης, αλλά μια ανάπηρη δημοκρατία της μίας άποψης, μια κοινοβουλευτική δικτατορία τύπου Όρμπαν. Και, δυστυχώς, αυτό το δείγμα γραφής δεν είναι το πρώτο, ούτε θα είναι το τελευταίο.

ΠΕΤΡΟΣ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ: ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟ

Στη δύσκολη εποχή που ζούμε νομίζω ότι ιδιαίτερη σημασία έχει να βρούμε θεωρητικές παρεμβάσεις και τοποθετήσεις που καλύπτουν τόσο τις παλαιότερες, όσο και τις σημερινές εξελίξεις.

Το ακόλουθο  άρθρο του Πέτρου Παπακωνσταντίνου, απόσπασμα από ένα ευρύτερο κείμενό του με αφορμή τα 200 χρόνια από τη γέννηση του Μαρξ, διαπνέεται από μια τέτοια φιλοδοξία και αξίζει να διαβαστεί. 

Τρίτη, 29 Σεπτεμβρίου 2020

ΣΕ ΠΟΙΟ ΕΘΝΟΣ ΑΝΗΚΟΥΝ ΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ;

 

Ένα άρθρο των Γιώργου Η. Ηλιόπουλου και Δημήτρη Ελέα*

 

Διαβάσαμε πρόσφατα στον Τύπο (πρβλ. εφημερίδα «Πρώτο Θέμα», 11/09/2020) δηλώσεις του Υπουργού Εσωτερικών της Τουρκίας Σουλεϊμάν Σοϊλού, ο οποίος δήλωσε ότι το έθνος στο οποίο και ο ίδιος ανήκει είναι ευγενές, καθώς οι πρόγονοι των σημερινών Τούρκων «προώθησαν τη φιλοσοφία».

Τέτοιες δηλώσεις, βέβαια, μόνο θυμηδία προκαλούν σε μας τους Έλληνες, καθώς γνωρίζουμε, οι περισσότεροι τουλάχιστον, περί τίνος πρόκειται. Δεν αναφέρεται ο Τούρκος πολιτικός στη σύγχρονη και πρόσφατη ακαδημαϊκή φιλοσοφία στη γείτονα χώρα, που όντως υπάρχει και έχει αναδείξει ορισμένες άξιες λόγου μορφές, ούτε σε επιρροές που παλαιότερα θα μπορούσαν να έχουν δεχτεί οι πρόγονοί του από τους λαμπρούς Άραβες φιλοσοφούντες λογίους. Τέτοια ζητήματα, ευτυχώς ή δυστυχώς, ενδιαφέρουν μόνον στενούς ακαδημαϊκούς κύκλους και δεν είναι κατάλληλα για πολιτική εκμετάλλευση. Αντίθετα, πρόκειται για κάτι πιο «πιασάρικο»:  Ποντάροντας στο αναντίρρητο ιστορικό γεγονός, ότι οι πρώτοι φιλόσοφοι γεννήθηκαν, έζησαν, έδρασαν και δίδαξαν σε τόπους που σήμερα ανήκουν στην Τουρκία και απευθυνόμενος είτε σε αδαείς, είτε σε γνωρίζοντες, που όμως δεσμεύονται από κάποιους προσωπικούς τους υπολογισμούς, ή έστω από κανόνες κόσμιας συμπεριφοράς, ο Τούρκος αξιωματούχος παρουσιάζει – τεχνηέντως μεν, καθόλου πειστικά δε – τη χώρα του λίγο-πολύ σαν κοιτίδα της φιλοσοφίας. Λαμβάνοντας μάλιστα υπ’ όψιν ότι οι μορφωμένοι αποδέκτες τέτοιων δηλώσεων γνωρίζουν πιθανόν από κάποιο εγχειρίδιο ότι ο Θαλής ο Μιλήσιος, ο Αναξίμανδρος και ο Ηράκλειτος υπήρξαν οι πρώτοι δυτικοί φιλόσοφοι, καταλαβαίνουμε ότι με τέτοιες δηλώσεις η Τουρκία καταφέρνει έμμεσα και υπόγεια να διεκδικήσει ξανά διαπιστευτήρια εισόδου στον κόσμο των δυτικών κρατών, με τον οποίον ανέκαθεν οι σχέσεις της είναι ιδιόμορφες και τεταμένες.

Τέτοιες δηλώσεις μπορεί να μην αντέχουν στη βάσανο της επιστημονικής κριτικής, πλην όμως παρουσιάζουν ενδιαφέρον ως δείγμα γραφής μιας πολλαπλά εκδηλούμενης πολιτισμικής και πολιτικής στρατηγικής. Στην Ιωνία, μας λένε οι γείτονές μας, έζησαν οι «πρώτοι Τούρκοι φιλόσοφοι», εκεί όπου έζησε και ο Όμηρος, μακρινός πρόγονος τάχα του Ομέρ Βρυώνη (!) και ο Όμηρος δεν έκανε τίποτε άλλο παρά να υμνήσει τα κατορθώματα και τα πάθη του Αγαμέμνονα, ο οποίος επίσης είχε τουρκικές ρίζες, καθώς το πρώτο συνθετικό του ονόματός του παραπέμπει καταφανώς στη λέξη αγάς και το δεύτερο στη λέξη memnun (= ευχαριστημένος)!

Με δεδομένο, όμως, ότι τέτοιου είδους δηλώσεις στερούνται παντελώς κάθε επιστημονικής βάσης, γιατί γίνονται άραγε και πού αποσκοπούν; Κι εδώ η απάντηση είναι προφανής για τους γνωρίζοντες και, επιπλέον, πολύ ενδιαφέρουσα σε επίπεδο ιστορικής και πολιτικής ανάλυσης. Οι Τούρκοι στην πορεία της εξάπλωσής τους από τις στέπες της Ασίας έως τα τείχη της Βιέννης διασταυρώθηκαν με τους Έλληνες ως κληρονόμους και συνεχιστές (όχι αποκλειστικούς) του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και κατέκτησαν περιοχές άνθησης του πολιτισμού αυτού σε όλες τις εκφάνσεις του, από τη γλυπτική και την αρχιτεκτονική έως το θέατρο και τη μουσική, από τη ναυσιπλοΐα έως τη δημοκρατία και τους θεσμούς της κι από τη ρητορική μέχρι τη φιλοσοφία. Σε τέτοιες περιοχές εγκαταστάθηκαν και πρόκοψαν οι Τούρκοι – και εν μέρει παραμένουν εγκατεστημένοι. Και έχοντας αυτό το γεωπολιτικό πλεονέκτημα σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η πολιτική του κράτους τους, ιδίως κατά τις πρόσφατες δεκαετίες, είναι σοβινιστική, επεκτατική και νεο-οθωμανική, προκύπτει ως φυσιολογικό επακόλουθο η διεκδίκηση, ή μάλλον ο σφετερισμός, ενός πολιτισμικού και ιστορικού ρόλου που δεν τους ανήκει. Τέτοιου είδους ανιστόρητες δηλώσεις εκ μέρους της Τουρκίας δεν είναι παρά η έκφραση μιας διαρκούς επιθετικής στρατηγικής με άλλα μέσα, κάτι που σημειωτέον σήμερα δεν χαρακτηρίζει μόνον την ισλαμιστική και λαϊκιστική κυβέρνηση, αλλά και την κεμαλική αξιωματική αντιπολίτευση (πρβλ. τις δηλώσεις του Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, αρχηγού του κόμματος CHP, ο οποίος κατηγόρησε τον Ερντογάν ότι παραχωρεί το Αιγαίο στους γείτονες). Όπως το ερευνητικό σκάφος Oruç Reis πλέει σε ύδατα που δεν ανήκουν στη χώρα του, έτσι και οι Τούρκοι πολιτικοί με δηλώσεις τους εισέρχονται λάθρα σε πεδία της ιστορίας της φιλοσοφίας και του πολιτισμού που τους είναι παντελώς ξένα.

Είναι, όμως, άραγε αναγκαίο στη σύγχρονη Ελλάδα να εστιάζουμε σ’ αυτές τις δηλώσεις, οι οποίες φέρουν έντονη τη σφραγίδα της γραφικότητας, περισσότερο από ό,τι ασχολούμαστε με άλλες πράξεις προφανούς πολιτικής και πολιτισμικής πρόκλησης, όπως η εκ νέου μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί ή οι καταστροφές μνημείων που έχουν συντελεστεί στα κατεχόμενα της Κύπρου; Και μήπως χάνουμε κι εμείς μέρος της αξιοπιστίας μας, όταν καταδεχόμαστε να καταπιαστούμε με τόσο ανιστόρητα αφηγήματα;

Η απάντηση εδώ πρέπει να δοθεί με προσοχή. Το γεγονός ότι ο σφετερισμός της αλλότριας και δη της ελληνικής κληρονομιάς εκτυλίσσεται σε βάθος χρόνου, μπορεί ακριβώς να σημαίνει και ότι στηρίζεται σε μιαν ορισμένη θετική ανάδραση. Ο επισκέπτης του Μουσείου της Περγάμου (Pergamonmuseum) στο Βερολίνο διαβάζει σε φυλλάδια και επιγραφές ότι η εντυπωσιακή ακρόπολη της αρχαίας πόλης, η οποία αποτελεί το βασικό και κορυφαίο έκθεμα του Μουσείου, προέρχεται από την Τουρκία. Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει τη συγκεκριμένη πληροφορία, αφού πράγματι η Πέργαμος βρισκόταν στα εδάφη της σημερινής Τουρκίας και μάλιστα οι θησαυροί της μεταφέρθηκαν στη Γερμανία τον 19ο αιώνα, την περίοδο που οι δύο αυτοκρατορίες, η γερμανική και η Οθωμανική, είχαν αγαστές σχέσεις. Και κάθε επισκέπτης συγκεκριμένης ιστοσελίδας του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (του περιώνυμου M.I.T.)  πληροφορείται ότι πατρίδα του Θαλή, του Ηράκλειτου, του Αναξιμένη, του Επίκτητου (!) και του Πρόκλου ήταν η Τουρκία, ενώ με το ίδιο κριτήριο, το πού ανήκει σήμερα ο τόπος γέννησης της εκάστοτε προσωπικότητας, ο Κεμάλ Ατατούρκ και ο ποιητής Ναζίμ Χικμέτ «παραχωρούνται» στην Ελλάδα, ως γεννηθέντες στη Θεσσαλονίκη.

Ας δώσουμε, λοιπόν, την απαραίτητη προσοχή στο ζήτημα, διότι οι σκόπιμες πολιτισμικές «ανορθογραφίες» της Τουρκίας μπορεί και να προκαλούν σύγχυση στους δυτικούς φίλους μας, για τους οποίους σε καμία περίπτωση δεν είναι αυτονόητα όσα εμείς θεωρούμε δεδομένα. Ας πάμε όμως κι ένα βήμα πέρα από την αποκατάσταση της «αλήθειας των γεγονότων». Ο Θαλής και οι λοιποί φιλόσοφοι δεν ανήκουν στην Τουρκία, σε πείσμα των δηλώσεων Τούρκων πολιτικών, όχι μόνον επειδή δεν γεννήθηκαν από Τούρκους και ούτε επειδή οι σύγχρονοι Έλληνες διεκδικούν αυτάρεσκα την αποκλειστικότητα επί των τίτλων και της κληρονομιάς τους. Οι παγκοσμίως φημισμένοι φιλόσοφοι δεν ανήκουν στην Τουρκία πρωτίστως επειδή εκπήγασαν από έναν πολιτισμό που καλλιέργησε αξίες τόσο σημαντικές και ακτινοβόλες, από τις οποίες, δυστυχώς, η «φίλη και σύμμαχος» χώρα ήταν και παραμένει απομακρυσμένη. Οὐχ ἑλληνικὸν τὸ προσκυνεῖν, είπε με παρρησία ο ιστορικός Καλλισθένης στον φίλο και προστάτη του Μέγα Αλέξανδρο και λέγοντας «εμείς και στους θεούς όρθιοι μιλάμε» ξανάπιασε το ίδιο νήμα της σκέψης ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης πολλούς αιώνες αργότερα. Επειδή, όμως, μια τέτοια ηθική και πολιτική στάση στους ανατολικούς γείτονές μας είναι είτε άγνωστη είτε ακατανόητη, γι’ αυτό και ο μέγας Χέγκελ γράφει ότι «η Κίνα, η Περσία, η Τουρκία και η Ασία εν γένει είναι το έδαφος του δεσποτισμού»,[1] μιας ιστορικά αναγκαίας μεν, πλην παρωχημένης μορφής πολιτικής οργάνωσης, ενώ η Ευρώπη, αντίθετα, είναι η επικράτεια άνθησης της ελευθερίας. Η τρέχουσα πολιτική επικαιρότητα, δυστυχώς, υπογραμμίζει εκ νέου την ορθότητα της θεμελιώδους διαπίστωσης του Γερμανού φιλοσόφου, κάτι που καλό θα ήταν να γνωρίζουν σαφώς και να πράττουν ανάλογα οι σημερινοί πολίτες σε Ελλάδα, Ευρώπη, αλλά και Αμερική – προκειμένου, αν μη τι άλλο, να αποδειχθούν και οι ίδιοι άξιοι της κληρονομιάς, επί της οποίας στηρίχθηκαν οι σύγχρονοι πολιτισμοί τους.

 

   

 

*Ο Γιώργος Η. Ηλιόπουλος είναι διδάσκων στο Τμήμα Φιλοσοφίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

O Δημήτρης Ελέας σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες στο Λονδίνο και είναι συγγραφέας και πολιτικός ακτιβιστής που ζει στη Νέα Υόρκη.


Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο τεύχος 81-82 του περιοδικού Φιλοσοφία και Παιδεία, σ. 34-35.
Επίσης, δημοσιεύθηκε στο τεύχος 113 (Νοέμβριος 2020) της μηνιαίας επιθεώρησης The Books' Journal.

[1]. G.W.F. Hegel, Vorlesungen über die Philosophie der Geschichte, Werke, τόμος 12, επιμ. E. Moldenhauer- K.M. Michel, Suhrkamp, Φρανκφούρτη του Μάιν 1986, σ. 202.

Σάββατο, 8 Αυγούστου 2020

ΕΤΕΡΟΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ

Αυτή η νέα και όχι τόσο δόκιμη λέξη (heteronormativity / Heteronormativität) εκφράζει ένα σύγχρονο πρόβλημα, την έμμεση καταπίεση που δέχονται, παρ' όλη την τυπική ή και κατοχυρωμένη ελευθερία τους, ομοφυλόφιλα ζευγάρια μέσω των κανόνων που απηχούν τα πρότυπα της "συμβατικής" συμπεριφοράς.

Πρόκειται ουσιαστικά για την κανονιστικότητα των ετεροφυλοφίλων, η οποία διεισδύει, ως μη όφειλε, και σε όσους επιλέγουν έναν διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό.

Μεγάλη η συζήτηση, πρώτα απ' όλα επειδή και μεταξύ των ετεροφυλοφίλων τα πρότυπα ρόλων δεν είναι δεδομένα και αναμφισβήτητα.

Τετάρτη, 17 Ιουνίου 2020

ΕΝΑ ΑΝΥΠΑΡΚΤΟ ΠΟΙΗΜΑ ΥΠΕΡ ΜΙΑΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΗΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΛΑΤΡΙΑΣ

Ο συγγραφέας και μεταφραστής Νίκος Σαραντάκος δημοσιεύει στο ιστολόγιό του ένα κείμενο, με το οποίο αποδεικνύεται περίτρανα ότι ένα ανύπαρκτο ποίημα του Φρίντριχ Σίλλερ χρησιμοποιείται προκειμένου να στηριχθεί η γνωστή "ελληνοβαρεμένη" μυθολογία για την άφθαστη υπεροχή της ελληνικής γλώσσας και του ελληνικού πολιτισμού σε συνδυασμό με την ταπείνωση των άλλων.

https://sarantakos.wordpress.com/2018/06/07/schiller/