Η ΕΥΡΩΠΗ ΩΘΕΙΤΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΘΩΡΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ

 Όπως ορθά επισημαίνει ο Γιώργος Καπόπουλος στην "Εφημερίδα των Συντακτών" σε άρθρο του με τίτλο Διπλή παράκαμψη, το 2014 οι ΗΠΑ παρέκαμψαν την πρωτοβουλία των τότε Υπουργών Εξωτερικών της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Πολωνίας για συναινετική διευθέτηση των εσωτερικών πολιτικών εξελίξεων στην Ουκρανία, με τη γνωστή και διαβόητη πλέον Υφυπουργό Εξωτερικών Βικτόρια Νούλαντ να προωθεί και να συνδέει το όνομά της με τα σχέδια για μια βίαιη ανατροπή, ένα πραξικόπημα με λαϊκή στήριξη, του εκλεγμένου Προέδρου Βίκτορ Γιανουκόβιτς. Ακολούθησε η εισβολή και κατάληψη της Κριμαίας από τη Ρωσία και η έναρξη της αυτονόμησης των περιοχών του Ντονμπάς (Ανατολική Ουκρανία).

Σήμερα τα πράγματα έχουν αντιστραφεί: Οι ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκουν τον τερματισμό του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας και οι Ευρωπαίοι τη συνέχισή του. Οι ΗΠΑ φαίνονται αποφασισμένες να παρακάμψουν τις επιλογές των Ευρωπαίων και ασφαλώς μιλούν, όπως πάντα, από θέση ισχύος.

Σε σχέση με το 2014, όμως, δεν είναι μόνον η μετατόπιση των Ευρωπαίων από το στρατόπεδο των "ειρηνοποιών" σε εκείνο των "πολεμοχαρών" το μόνο πρόβλημα. Ούτε και ότι μία μεγάλη σε έκταση χώρα μεταξύ Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, την οποία θα ήθελαν να την έχουν στη σφαίρα επιρροής τους, έχει υποστεί μεγάλες καταστροφές και έχει απολέσει στην πράξη το 20% των εδαφών της. Το χειρότερο είναι ότι για τις οικονομίες της ευρωπαϊκής ηπείρου τα πράγματα σήμερα είναι πολύ χειρότερα από ό,τι πριν από δέκα-έντεκα χρόνια, εξ αιτίας της απώλειας: α. της φθηνής και προσιτής ενέργειας ρωσικής προέλευσης (φυσικό αέριο), β. μεριδίου της τεράστιας κινεζικής αγοράς, γ. συγκεκριμένων ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων σε τεχνολογίες μελλοντικά σημαντικές, όπως ηλεκτρικά αυτοκίνητα, φωτοβολταϊκά, τεχνητή νοημοσύνη κοκ., δ. της κάλυψης των αμυντικών αναγκών τους από τις ΗΠΑ, οι οποίες στο μεταξύ, καθώς και αυτές μαστίζονται από προβλήματα, τις εξαναγκάζουν να αυξήσουν κατά πολύ τις αμυντικές-πολεμικές δαπάνες.

Ούτως εχόντων των πραγμάτων, τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα οποιαδήποτε επιλογή και αν ακολουθήσουν οι Ευρωπαίοι ηγέτες. Και για να μείνουμε στην έννοια και το πρόβλημα της παράκαμψης που υπέστη και υφίσταται η Ευρώπη: μήπως η συναίνεση στο ειρηνευτικό σχέδιο, προκειμένου να σταματήσουν οι αιματοχυσίες και να αποφευχθούν τα χειρότερα, θα έπρεπε να συνοδευτεί από μια πολύ γενναία αυτοκριτική των ισχυρών χωρών της Ευρώπης, οι οποίες επί τριάμισι χρόνια δεν έκαναν ουσιαστικές ενέργειες για την αποκατάσταση ενός ουσιαστικού διαπραγματευτικού κλίματος με τη Ρωσία και αντ' αυτού αναλώνονταν σε αλαζονικές και μυωπικά επιθετικές δηλώσεις, αναντίστοιχες με την ιστορία και τη σημερινή τους θέση στον κόσμο; 

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΟΙΧΤΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ ΤΗΣ ΑΝΓΚΕΛΑ ΜΕΡΚΕΛ ΚΑΙ Η (ΕΠΙΔΙΩΚΟΜΕΝΗ) ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΗΣ

 Στις 31 Αυγούστου 2025 συμπληρώνονται δέκα χρόνια από την ημέρα που η πρώην Καγκελάριος της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ διατύπωσε δημόσια την περίφημη φράση "Wir schaffen das" ("θα τα καταφέρουμε").

Με αυτή τη φράση δόθηκε το σύνθημα για την έναρξη αφ' ενός μιας πολιτικής ανοιχτών συνόρων απέναντι στα κύματα προσφύγων και μεταναστών που κατέκλυζαν τότε την Ευρώπη προερχόμενοι από την Εγγύς και Μέση Ανατολή και με κύριο προορισμό τη Γερμανία και αφ' ετέρου μιας φάσης ανόδου της ακροδεξιάς και ξενοφοβικής Εναλλακτικής για τη Γερμανία (Alternative für Deutschland / AfD).

Σήμερα, δέκα χρόνια μετά, η πρώην Καγκελάριος εμμένει στην ορθότητα της απόφασης που έλαβε τότε. Η πολιτική των ανοιχτών συνόρων έχει τερματιστεί επισήμως από τη σημερινή κυβέρνηση της χώρας, τόσο σε επίπεδο διακηρύξεων όσο και ως προς τη λήψη κάποιων, έστω και αμφιλεγόμενων, μέτρων ανάσχεσης των ανθρώπινων ρευμάτων, όπως οι συνοριακοί έλεγχοι. Παρ' όλα αυτά, όμως, ο Φρίντριχ Μερτς, ο σημερινός Καγκελάριος και αλλοτινός ανταγωνιστής τής Μέρκελ, βλέπει την Ακροδεξιά να εξακολουθεί να σημειώνει άνοδο στις εκλογές και τις δημοσκοπήσεις. Στηριγμένη σε τέτοια δεδομένα, μεταξύ άλλων, η πρώην Καγκελάριος έκανε σε μία δημόσια εμφάνισή της πριν από τις τελευταίες Ομοσπονδιακές εκλογές και με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου των Απομνημονευμάτων της με τίτλο ("Freiheit") "Ελευθερία", τη δήλωση ότι η άνοδος της AfD δεν αποτελεί δικό της σφάλμα ("nicht meine Schuld").

Σε κάθε περίπτωση πάντως, και αυτό υπαγορεύει η κοινή λογική, πρέπει να δεχτούμε ότι η πολιτική-οικονομική απόφαση της Άνγκελα Μέρκελ πριν από 10 χρόνια συνέβαλε σε βάθος χρόνου στη γιγάντωση των απεχθών φαινομένων της εποχής μας που λέγονται Ακροδεξιά, ξενοφοβία και ρατσισμός. Μάλιστα η εμβέλεια της συγκεκριμένης απόφασης υπερβαίνει σαφώς τα γερμανικά σύνορα, λόγω ακριβώς του κυρίαρχου και καθοριστικού ρόλου της Γερμανίας. Από την άλλη πρέπει, πάλι με βάση στοιχειώδη λογικά και πραγματολογικά δεδομένα, να είμαστε προσεκτικοί, αποφεύγοντας στις προσεγγίσεις μας τη μονομερή απλουστευτικότητα που κατ' εξοχήν χαρακτηρίζει τις θεωρίες συνωμοσίας, στις οποίες κατά τ' άλλα θέλουμε να αντιταχθούμε.

Στην ταινία πολιτικού ντοκιμαντέρ με τίτλο zehn Jahre "wir schaffen das", zehn Jahre Rechtsruck ("δέκα χρόνια από το 'θα τα καταφέρουμε', δέκα χρόνια στροφή προς τα δεξιά") οι δημοσιογράφοι του Der Spiegel ανασυνθέτουν το ζήτημα ως προς την αφετηρία, τον τρόπο εκδήλωσης, αλλά και τις συνέπειές του μέχρι σήμερα, δίνοντάς μας την ευκαιρία να αναζητήσουμε συγκεκριμένες και πειστικές απαντήσεις στα βασικά εκείνα ερωτήματα που είναι συνυφασμένα με το πρόσφατο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον μας.

Ο ΧΑΝΣ-ΜΑΓΚΝΟΥΣ ΕΝΤΣΕΝΣΜΠΕΡΓΚΕΡ ΓΙΑ ΤΟ ΖΟΛΙΝΓΚΕΝ 31 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ

Σήμερα στη διεθνή ειδησεογραφία αναφέρεται σε κορυφαία θέση η πόλη Ζόλινγκεν (Solingen) κοντά στον Ντύσσελντορφ (Düsseldorf), φημισμένη για τα ανοξείδωτα ψαλίδια και μαχαίρια που παράγει, όπου χθες τη νύχτα διαπράχθηκε μια τρομοκρατική επίθεση στο τοπικό Φεστιβάλ για τα 650 χρόνια της πόλης, μια επίθεση που δεν έχει ακόμη εξιχνιαστεί και έχει, μέχρι στιγμής, τρεις νεκρούς στον μακάβριο απολογισμό της.

Πρόκειται για ένα συμβάν που, πέρα από την προφανή τραγικότητά του και την
ανησυχία που είναι λογικό να εμπνέει, φέρνει ξανά στο προσκήνιο το πολύ
ενδιαφέρον δοκίμιο του Χανς-Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ (Hans-Magnus Enzensberger) για τις μελλοντικές προοπτικές του εμφυλίου πολέμου ("Aussichten auf den Bürgerkrieg") από το έτος 1993.

Στο παρακάτω πλούσιο άρθρο του συγγραφέα στο "Σπίγκελ" στις 20 Ιουνίου 1993

εκτίθεται σε συνοπτική μορφή η όλη προβληματική του βιβλίου. Κατά ενδιαφέροντα
τρόπο προς το τέλος γίνεται ρητή αναφορά και στο Ζόλινγκεν (όπου εμπρηστική επίθεση με θύματα Τούρκους μετανάστες είχε λάβει χώρα έναν μήνα πριν) και στις άλλες τρεις πόλεις με παρόμοια συμβάντα στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1990: στο Μαιλν (Mölln) της Βόρειας Γερμανίας (Σλέσβιχ-Χολστάιν), όπως επίσης στο Ρόστοκ (Rostock) και την Χοϊερσβέρντα (Hoyerswerda) της Ανατολικής Γερμανίας.

Αξίζει κανείς να επιστρέψει σε θεωρίες που εν μέσω των πολλών κρίσεων και
πολεμικών συγκρούσεων της εποχής μας παρουσιάζουν μιαν απροσδόκητη
αλλά και ανησυχητική επικαιρότητα.

Ο ΜΙΛΑΝ ΚΟΥΝΤΕΡΑ ΚΑΙ Η ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΠΡΑΓΑΣ

 Ο φημισμένος Τσέχος συγγραφέας Μίλαν Κούντερα (Milan Kundera, Μπρνο, 1-4-1929-.Παρίσι 11-07-2023) καταγόταν από εύπορη οικογένεια με υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Ο πατέρας του Λούντβικ (Ludvig) ήταν πιανίστας και καθηγητής στη Ανώτατη Μουσική Σχολή της γενέτειρας πόλης, κάτι που τον σημάδεψε και στη δική του πνευματική συγκρότηση.

Η προσχώρησή του στο Κομμουνιστικό Κόμμα της Τσεχοσλοβακίας το 1948, όταν ο ίδιος ήταν δεκαεννέα ετών και τη χρονιά που το Κόμμα ανήλθε στην εξουσία με τρόπο αμφιλεγόμενο, δεν οφείλεται κατά τεκμήριο σε κάποιου είδους ιδεολογική συνειδητότητα όπως αυτή που περιγράφουν οι Μαρξ και Ένγκελς στο Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος αναφερόμενοι σε διορατικούς εκπροσώπους των εύπορων και κυρίαρχων τάξεων, αλλά μάλλον σε κάποιον νεανικό ενθουσιασμό υπαγορευμένο από το πνεύμα μιας ολόκληρης εποχής και συνυφασμένο με το όραμα μιας νέας κοινωνίας. Τόσο, όμως, η επικράτηση του σοσιαλιστικού καθεστώτος στην (παλαιά) Τσεχοσλοβακία, όσο και η προσχώρηση του Κούντερα ως νεαρού διανοουμένου στο Κ.Κ., αποδεικνύονται σε βάθος χρόνου ως εξαιρέσεις που κάποια στιγμή δίνουν τη θέση τους στις επικρατούσες τάσεις: η Τσεχία και η Σλοβακία ιστορικά ανήκαν στη σφαίρα επιρροής του γερμανόφωνου πολιτισμού και όχι της Ρωσίας, ενώ ο Κούντερα από τη μεριά του ακολούθησε την εξέλιξη ενός πνευματικά και πρακτικά αυτοδύναμου ανθρώπου που δεν του ήταν καθόλου εύκολο να συμβιβαστεί με ένα εξόχως αυταρχικό πολιτικό σύστημα: από το Κόμμα διαγράφηκε δύο φορές, την πρώτη το 1952 και τη δεύτερη και οριστική το 1970.

Με άξονα πρωτίστως την Άνοιξη της Πράγας ως κίνηση για έναν "σοσιαλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο", η οποία τερματίστηκε με την εισβολή των τεθωρακισμένων του Συμφώνου της Βαρσοβίας στις 21 Αυγούστου 1968, πλέχτηκε και χτίστηκε η φήμη και η διεθνής επίδρασή του συγγραφέα. Ήταν λογικό κι επόμενο οι σχετικές του αναφορές να επικροτηθούν και να αξιοποιηθούν από όλες τις πολιτικές δυνάμεις που δεν ταυτίζονταν με τον "ορθόδοξο" και φιλοσοβιετικό κομμουνισμό. Από την άλλη πρέπει να έχουμε κατά νου ότι ο ιδεολογικός προσανατολισμός του συγγραφέα είναι ανεξάρτητος από τα περισσότερα κυρίαρχα ρεύματα και από αυτήν την άποψη πρέπει να κρίνεται, ιδίως αν λάβουμε υπ' όψιν την κατοπινή προσχώρησή του σε τάσεις γενικότερης υπαρξιακής ανησυχίας για την πορεία του δυτικού πολιτισμού (πρβλ. ιδίως το δοκίμιο με τίτλο Un occident kidnappé το 1983).

Με βάση αυτά τα δεδομένα ας δούμε δύο χαρακτηριστικές αναφορές στο κεντρικό πολιτικό γεγονός της σύγχρονης τσέχικης και ευρωπαϊκής ιστορίας από την Αβάσταχτη ελαφρότητα τού είναι (μτφρ. Κατερίνας Δασκαλάκη, Εστία-Το Βήμα, Αθήνα 2007):

"Όλα τα περασμένα εγκλήματα της Ρωσικής Αυτοκρατορίας διαπράχθηκαν κάτω από τη σκέπη ενός διακριτικού μισοσκόταδου. Η μεταφορά μισού εκατομμυρίου Λιθουανών στην εξορία, η δολοφονία εκατοντάδων χιλιάδων Πολωνών, η εξολόθρευση των Τατάρων της Κριμαίας, όλα αυτά έμειναν χαραγμένα στη μνήμη χωρίς φωτογραφικές μαρτυρίες, δηλαδή σαν κάτι που δεν μπορεί ν' αποδείξει κανείς και που αργά ή γρήγορα θα μπορούσαν να το κάνουν να φανεί σαν μια εξαπάτηση. Αντίθετα, η εισβολή στην Τσεχοσλοβακία το 1968 φωτογραφήθηκε, γυρίστηκε σε ταινίες και τοποθετήθηκε στα αρχεία όλου του κόσμου.

(...) Πολλές από τις φωτογραφίες της εμφανίστηκαν στο εξωτερικό, σε εφημερίδες κάθε είδους: έβλεπε κανείς τανκς, γροθιές απειλητικές, κτίρια κατεστραμμένα, νεκρούς σκεπασμένους με μια τρίχρωμη σημαία ματωμένη, νεαρούς με μηχανάκια που έτρεχαν με μεγάλη ταχύτητα γύρω από τα άρματα ανεμίζοντας τσέχικες σημαίες στην άκρη μακριών κονταριών και πολύ νέα κορίτσια που φορούσαν απίστευτα κοντές μίνι φούστες, να προκαλούν τους δύστυχους, σεξουαλικά πεινασμένους Ρώσους στρατιώτες, αγκαλιάζοντας κάτω απ' τα μάτια τους άγνωστους περαστικούς. Η ρώσικη εισβολή, ας το επαναλάβουμε, δεν ήταν μόνο μια τραγωδία. Ήταν επίσης μια γιορτή του μίσους, την παράξενη ευφορία της οποίας κανείς, ποτέ, δεν θα καταλάβει" (σ. 73)

"Συχνά, σκεφτόταν τον λόγο που έβγαλε ο Ντούμπτσεκ στο ραδιόφωνο μετά την επιστροφή του απ' τη Μόσχα. Δεν θυμόταν τίποτα πια απ' ό,τι είχε πει, αλλά είχε ακόμα στ' αυτιά της την τρεμουλιαστή του φωνή. Τον σκεφτόταν: τον είχαν συλλάβει μέσα στην ίδια τη χώρα του ξένοι στρατιώτες, αυτόν, τον αρχηγό ενός κυρίαρχου κράτους, τον είχαν αρπάξει, τον είχαν κρατήσει για τέσσερις μέρες αιχμάλωτο στα βουνά της Ουκρανίας τον είχαν αφήσει να καταλάβει ότι θα τον τουφέκιζαν, όπως δώδεκα χρόνια νωρίτερα είχαν τουφεκίσει τον Ούγγρο πρόδρομό του Ίμρε Νάγκι, μετά τον είχαν μεταφέρει στη Μόσχα, τον είχαν διατάξει να κάνει μπάνιο, να ξυριστεί, να ντυθεί, να βάλει μια γραβάτα, του είχαν αναγγείλει ότι δεν προοριζόταν πια για το εκτελεστικό απόσπασμα, τον είχαν διατάξει να θεωρεί τον εαυτό του και πάλι αρχηγό κράτους, τον είχαν κάνει να καθίσει σ' ένα γραφείο απέναντι απ' τον Μπρέζνιεφ και τον είχαν αναγκάσει να διαπραγματευθεί.

Είχε γυρίσει πίσω ταπεινωμένος και είχε απευθυνθεί σ' έναν λαό ταπεινωμένο. Ήταν ταπεινωμένος σε σημείο που δεν μπορούσε να μιλήσει." (σ. 78)

Η ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΓΙΑ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ

 Η "Αυγή" δημοσιεύει άρθρο της Κάταλιν Γκένμπουργκ (Katalin Gennburg), βουλεύτριας της Αριστεράς στο τοπικό Κοινοβούλιο (Abgeordnetenhaus) του Βερολίνου, με θέμα την υλοποίηση ενός σχεδίου απαλλοτρίωσης των κατοικιών που νοικιάζουν οι ολιγοπωλιακές εταιρείες εκμετάλλευσης ακινήτων στην ιστορική γερμανική πρωτεύουσα, με συνέπεια οι τιμές των ενοικίων να έχουν εκτοξευθεί στα ύψη και η ενοικίαση προσιτών κατοικιών να έχει γίνει άπιαστο όνειρο για όσους δεν είναι πλούσιοι και προνομιούχοι.

Οι ψηφοφόροι της πόλης-κρατιδίου του Βερολίνου ενέκριναν το σχέδιο των τριών κεντροαριστερών κομμάτων (Σοσιαλδημοκρατών, Πρασίνων και Αριστεράς) σε ειδικό δημοψήφισμα με ποσοστό άνω του 60%. Σοβαρά διαδικαστικά λάθη στη διεξαγωγή των εκλογών τον Σεπτέμβριο του 2022 οδήγησαν σε νέες εκλογές τον Φεβρουάριο του 2023 και μετά από αυτές ο κεντροαριστερός συνασπισμός υπέστη σοβαρές απώλειες και έτσι οι Σοσιαλδημοκράτες συγκυβερνούν πλέον μαζί με τους κεντροδεξιούς Χριστιανοδημοκράτες. Το σχέδιο έχει κατόπιν τούτου, κατά συνέπεια, παγώσει, όμως το κόμμα της Αριστεράς (Die Linke) θα συνεχίσει τον αγώνα.

ΤΙ ΘΑ ΓΙΝΟΤΑΝ ΑΝ ΟΛΟΣ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΥΙΟΘΕΤΟΥΣΕ ΤΟΝ ΒΙΓΚΑΝΙΣΜΟ;

 Σ' αυτό το βίντεο του BBC μπορεί κανείς να προσεγγίσει ερωτήματα που αναπόφευκτα θα σημαδέψουν το μέλλον μιας ανθρωπότητας που (πρέπει να) επιδιώκει να διασφαλίσει μακροπρόθεσμα την ύπαρξή της.

ΠΕΤΡΟΣ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ: ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟ

Στη δύσκολη εποχή που ζούμε νομίζω ότι ιδιαίτερη σημασία έχει να βρούμε θεωρητικές παρεμβάσεις και τοποθετήσεις που καλύπτουν τόσο τις παλαιότερες, όσο και τις σημερινές εξελίξεις.

Το ακόλουθο  άρθρο του Πέτρου Παπακωνσταντίνου, απόσπασμα από ένα ευρύτερο κείμενό του με αφορμή τα 200 χρόνια από τη γέννηση του Μαρξ, διαπνέεται από μια τέτοια φιλοδοξία και αξίζει να διαβαστεί.